• आज : Wednesday 17 January 2018
    10:27:50 NST

कागको रहर, मयूरको कहर

एउटा काग आफूलाई संसारको सवैभन्दा हिरो ठान्दो रहेछ । घुम्दै जाँदा एकदिन हिउँजस्तो सुकिलो बकुल्लासंग जम्काभेट भएपछि उसको घमण्डको पारो झरेर शून्यमा पुगेछ । बकुल्लाको सौन्दर्यमा लठठ् पर्दै जिज्ञासा राखेछ– ‘म आफूलाई संसारको हिरो भन्ठान्थें तर तिमीलाई देखेपछि म आफूलाई फिका सम्झिन थालेको छु । तिम्रो जीवन कति सुन्दर होला । तिमी कति सुखी र खुसी हौला है ।’ कागको बखान सुनेपछि बकुल्लाले चिसो सास फेर्दै भनेछ– ‘दुई पाटे सुँगा नदेखुन्जेल त मलाई नि त्यस्तै लाग्थ्यो तर उसलाई भेटेपछि मैले मेरो सौन्दर्य नै बिर्सिएँ । आफू हिरो हुँ भन्ने भ्रम टुट्यो । सुँगाको सौन्दर्य पो सौन्दर्य ।’ कागले भेटाइदिन हुटहुटी लगाएपछि काग र बकुल्ला सुगाको अगाडि पुगेर प्रशंसाको बाँध बाँध्न थालेछन् । प्रशंसाबाट फुल्नु साटो सुँगाले सच्चा सौन्दर्य हेर्ने भए आफूसंगै हिँड्न आग्रह गर्दै चिडियाखाना लगेर मयूरसंग भेट गराइदिए छ । मयूरको नौरंगी ईन्द्रेणी छट्टाले भरिपूर्ण कायाकल्प देखेर काग र बकुल्ला तीन चित खाएछन् । उनीहरुलाई लागेछ– ‘यस्तो सौन्दर्यको खानीसंग त जे चितायो, त्यही पाउने सामथ्र्य हँुदो हो । स्वर्गको भोगले जीवन घेरिएको होला ।’ यही सोचेर काग र बकुल्लाले मयूरको बखान थालेछन् । बखानबाट झन् उद्वेलित मयूरले आँसु झार्दै भनेछ– ‘ यही सौन्दर्यका कारण आज म चिडियाखानाको चार दिवारभित्र कैद भएको छु । न रोजेर खान पाउँछु , न चाहेको ठाउँ जान सक्छु । सौन्दर्यले मलाई जिन्दगीभर बन्धक बनाएको छ । कालो भएर के भो ? तिमी सधैं स्वतन्त्र छौ । आफ्नो मर्जीको जीवन बाँचेका छौ । यदि अर्को जन्म हुने भए म पनि काग भएर जन्मिन पाउँ ।’ मयूरको अनुभव सुनेपछि अरु पन्छीमा खनिएको राम्रो हुने भूतसवार एकाएक हराएछ । 
विश्वका उत्कृष्ट पारिलो घाम लाग्ने दश स्थान छान्दा नेपाल पनि अग्रस्थानमा पर्छ । संसारका समृद्ध मुलुक मानिने युरोप अमेरिकामा रोपिएका विरुवाले पाँच दशकको आयुमा लिएको उचाई यहाँको उत्कृष्ट हावापानीका कारण ती वनस्पतिले एक दशकमै प्राप्त गर्न सक्छन् । छोटो दुरीमा हिमाल, पहाडको चिसो र तराईको तातोभित्रको मौसमीय अलौकिक संयोजनको सुयोग यो धरालाई प्राप्त छ । नेपाली समाजको मनोविज्ञान हेर्नुस– जहाँ सलादजस्तो सवैको अस्तित्व देखिने र सुपजस्तो दर्जनौ खानेकुराको रस मिसिएको एकमुष्ट सुस्वादिलो मिष्ठान्न पाउन सकिन्छ । स्वनामधन्य लेखनाथ पौड्याल, टोनी हागन, हर्क गुरुङ, डोरबहादुर विष्ट, सत्यमोहन जोशी, माधव घिमिरेका कृतिहरु हेर्नुस, पढ्नुस, छाम्नुस अनि आँखा चिम्लदै सत्य चिहाएर आफ्नो मुटुलाई सोध्नुस त मुटुको धड्कनले भन्नेछ– ‘सौन्दर्यको जिजिविषामा भड्किएका काग र तिमीहरु उस्तै हौ । मयूरको नौरंगी आभूषणलाई सत्य ठानेर भड्किने काम बन्द गर । बाहिरको आवरण र भित्रको सत्यमा आकास जमिनको फरक छ । जतिसुकै आकर्षक भएपनि कागजको पूmलमा भँवरा आएर बस्दैन । स्वतन्त्रताविनाको स्वाधीनताको कुनै अर्थ छैन् । जुन चीजलाई हिउँ ठान्छौ, फगत त्यो कपासको उरुङ सावित हुनेछ । त्यसैले तुलना गरेर दुखी हुने काम अहिले बन्द गर नेपाली आत्माहरु ।’
नेपालका लागि संसारमा चलेका कुनै शासकीय मोडलको नक्कल जरुरी छैन् । डेढ दशक काटमारमा फसेको मुलुक शान्तिको यात्रासंगै पूर्ववत अवस्थामा फर्कियो । समाजको हार्दिक सामीप्य सही सलामत रह्यो । घटनालाई नियति ठानेर दुवै पक्षले एकअर्कालाई क्षमादान दिए । आफूले गरेको उत्कृष्ट फसल बीउका लागि जुगाड गर्ने दूरदर्शी चरित्रका कारण नेपालमा भोकमरी नामको पदार्थ न हिजो थियो, न आज छ न त भोलि नै रहने छ । नाता लगाएर फरासिलो भएर बोल्ने संस्कृति संसारका शायदै ठाउँमा पाइन्छ । दुख लुकाउने अद्भूत कला नेपालीसंग मात्र छ । अमेरिकामा बाहिर हेर्दा चरम स्वतन्त्रता देखिन्छ तर अलि जोडले हाछ्यूँ गर्नुभयो भने घर पुग्दा कम्प्युटरमा राज्यले खोटा हानिसकेको हुन्छ । हर्जनाको रकम बुझाउँदा घण्टे कपतानीको घनचक्करले तोरीपूmल देख्ने नेपालीहरुको संख्या गनी साध्य छैन् । चक्रव्यूहको चपेटामा फसेका उनीहरुले हाँस्न विर्सिसकेका हुन्छन् । हाँस्नेहरुप्रति उनीहरुको कटाक्ष फेसबुकमै हेरे प्रष्ट हुन्छ । सवैथोक पाएर पनि केही नपाएको एकांकी जीवन उनीहरुका लागि उपहार हुनपुग्छ । सडकमा थुकेको हर्जना समेत न्यूनतम ५ सय रियाल तिराउने खाडीको कुरै नगरौं । युरोप, एशियाका समृद्ध देशमा समेत नेपालमा जस्तो जनता हिरो भएको दृश्य कहिँ देख्न दुर्लभ हुन्छ । अरुको सौन्दर्यमा रमाउने हामी मुलुकका तीनवटा कार्यकारी पद महिलाले पाएको विश्व इतिहासको दुर्लभ दृश्य राजनीतिक बाहिरी संसारमा लानै सकेनौं । अमेरिकी राजनीतिमा अत्यन्त शक्तिशाली मानिने विदेश मन्त्रालय समेत सम्हालेकी हिलारी क्लिन्टन विश्वका करोडौं करोड शुभेच्छुको शुभेच्छाका बाबजुद हार्न पुगिन । जबकी कुर्सी नहुँदा पनि विश्वमै सर्वाधिक लोकप्रिय नेता बिल क्लिन्टन उनका सहकर्मी, सहधर्मी दुवै भएर पनि त्यो ताज हात पर्न सकेन । छिमेकी उत्तरतिरका जनता कामबाहेक अरु चिन्दैनन् । राज्यले दिएको सर्वसुलभ सुविधा पनि त्यही नै हो । दक्षिणको छिमेकी देश नभएर महादेश हो । त्यहाँका शासकले आफ्नै देशको शासकीय बागडोर सम्हाल्न सकेको इतिहास छैन् । एकातिरका किसान समृद्ध देश बोक्ने हिम्मत गर्छन अर्कातिर त्यही देशका किसान सरकारको ऋण तिर्न नसक्दा आत्महत्या गर्छन् । जापान, कोरिया, थाइल्याण्ड समृद्ध बनेका मुलुकको आँखीझ्याल चिहाउनुस त, त्यहाँ कामको विकल्प काम बाहेक केही हुन्न । देशको हित हेर्दाहेर्दै आफूलाई विर्सिंदा जन्मदर घटेर देश धान्नसमेत कठिन हुने अवस्थामा पुगेका छन् । 
हामी चिप्लिएका जरुर हौं तर लडेका हैनौं । जुन बेला संसार टुकी युगमा थियो, त्यसबेला हामीले बिजुली बाल्यौं । शासककै नाममा किन नहोस, सिंचाईका लागि चन्द्रनहर बने । विश्व ढुंगेयुगमा हुँदा गेहेन्द्रशम्शेरले मेशिन गन बनाए । काठमाडौका मानवबस्तीभित्र बिजुली, टेलिफोन र केबुलका कालातारले एक्काइसौं शताब्दीको मानव सभ्यतामाथि धावा बोल्दा दशकौंअघि दरवारमार्ग, सिंहदरवार र न्यूरोडको भूमिगत वाइरिङले बताउँछ– हामीले नजानेर यस्तो अव्यवस्था कहाँ गरेको हो रहेछ र ? करोडको गाडी चढेर सडकमा गौरवकासाथ केराको बोक्रा फालेर सरकारविरुद्ध फलाक्नेहरु ठूलो पिलेन चढेर अर्को माटो टेक्नासाथ चकलेट खाएको खोल आफ्नो गोजीमा विसर्जन गर्ने नेपालीलाई असभ्य कसरी भन्न मिल्छ । यहाँ गरिएका यावत हेलचेक्र्याइँ लाटो छोराले बाउ घुक्र्याएजस्तै हो । सेना, पुलिस, निजामती, विश्वविद्यालयको उच्च जागिर त्यागेर बेलायत, अमेरिका छिर्नेहरुका समाचारले पोत्ने जति सवै ठाउँमा दृष्टिकोण अनुसारका राय बझाउँछौं । तर दुखसुख जे भएपनि आफ्नै धर्तीमा पाखुरी बजाएर खाइन्छ भन्दै विदेशको आकर्षक अवसर त्यागेर नेपाल फर्कनेहरु पनि उत्तिक्कै छन् । तर हामी तिनीहरुलाई मूर्ख ठानेर मान्छेको सम्मान दिन डराउँछौं । किनकी हामीलाई राष्ट्रपतिमा जितेकी आफ्नो देशकी विद्या भण्डारीभन्दा हारेकी हिलारी क्लिन्टनको इतिहास प्यारो छ । जन्मदिने आमाभन्दा कर्म दिने आन्टीहरुप्रति श्रद्धा छ । यदि विदेशीलाई मान्ने हो भने १४ हजार किलोमिटर पैदल यात्रा गरेर तिमीहरुको देशको भौगोलि क चिनारी हातमा राखिदिने टोनी हागनको त्यो विराट गुनप्रति खोइ हामी कृतज्ञ भएको ? नेपालका कुन भूवेत्ता वा राजनेताले त्यो काम गरेको छ ? देश विकासको अकाट्य मोडल दिने डा. हर्क गुरुङलाई भन्न पनि लाज हुने मत दिएर पराजित गर्ने त नेपाली मतदाता नै त हुन नि । डोरबहादुर विष्टले अहोरात्र भीरपाखा पहरा डुलेर नेपाली समाजको हुबहु परिचयको खाका दिए । तर हामीले समाजमा विभाजनको रेखा कोरेर डोरबहादुरको सामाजिक सेतूको डोरी मुसा बनेर काट्यौं । भएका मान्यता किलो जरो उखेल्ने अनि नयाँ मान्यता स्थापित गर्न नसक्ने अचम्मको रोगले घरबार ग¥यो । नेपालमा वर्षेनी अरबौंका सवारी साधन किनवेच हुन्छ । यहाँका सडकमा कुदाइने मोटरसाइकलको लोकप्रिय मोडल भारतमा डिजाइन गर्ने काम नेपाली कामदारले नै गरेका छन् तर एउटा मोटरसाइकलको प्लान्ट नेपालमा स्थापना गर्ने चेत न उद्योगीमा छ, न योजना बनाउनेहरुमा । रामदेवले नेपालमै जन्मिएका बालकृष्णलाई सिखण्डी बनाएर नेपालका जडिबुटी भारत लाँदैछन । उतैको गोमुत्रको जालसाँजीमा परेर यता गाई मास्न उद्यतहरुलाई कृषिक्रान्तिका नायक बनाएर अविर जात्रा गर्ने काम हुन्छ । 
प्रसंग सनयात्सेनकालीन चीनको । दुईजना बाख्रा गोठाला रहेछन् । एउटा अत्यन्त पढन्ते अर्को चाहीँ बा¥हमासे जुवाडे । जब बाख्रा चरनमा पुगे, उनीहरु स्वभावअनुसार एउटा जुवा र अर्को पढाईमा व्यस्त भए । दुवैका बाख्रा बालीमा पसेर सखाप पारेछन् । बालीधनीले अर्मलको माग गर्दै बाख्रा कब्जामा लिएछ । जुवाडे त जुवाडे भो उसलाई दण्डित गर्ने सहमति भयो । तर पढन्तेलाई के गर्ने भन्नेमा राय बाझ्यो । अन्तिम निर्णयका लागि ती दुवैलाई सनयात्सेन अगाडि हाजिर गराइयो । घटनाको सम्पूर्ण विवरण सुनेपछि सनयात्सेनले पैmसला सुनाए– ‘यी दुवै समान दण्डका भागी हुन । जसरी जुवाडे जुवा नारेर कर्तव्यमा च्युत देखियो, त्यसरी नै पढन्ते पनि पढाइका नाममा आफ्नो मूल कर्मबाट चुकेको देखिन्छ । प्रकृति मात्र फरक हो तर दुवै फटाहा हुन् ।’ नेपाल किन हरेक सम्भावनाका बाटाबाट ओरालो लाग्यो ? यसको उत्तर पनि हाम्रो सवै तह र तप्काका मानिसहरु बाख्रा गोठाला जस्तो भएर नै हो । फटाहा त फटाहा भए नै, शिक्षित र सज्जन भनिएकाहरुको पनि हिसावको जोड एउटै परिणाममा आएर ठोक्किन्छ । कठ्याङ्ग्रिदो जाडोमा कार्यकर्तालाई आइसक्रिमको व्यापार गर्न पठाएर आफू चाहिँ एयरकन्डिसनमा रमाउने राजनीतिक बेइमानीको एन्टीभाइरस पत्ता नलगाएसम्म एक जोड एक दुई नभएर एघार बन्ने चटकी परिणाम कहिल्यै रोकिदैन । दुखको सवैभन्दा ठूलो मूल कारण आजको मानिस आफूले पाएको दुखबाट कम, अरुको दुख देखेर बढी चिन्तित छ । जहाँ इष्र्या हुन्छ, त्यहाँ मानवताको बीउ भेटिन्न । हामी सत्य चाहान्छौं । तर असत्य छ । जीवन चाहान्छौं मरण छ । संयोग चाहन्छौ, वियोग छ । काम, क्रोध, लोभ, मोह त्यस्ता भाइरस हुन, जसले श्रद्धा, प्रेम र विश्वासलाई सखाप पारिदिन्छन । आफू कमाएर आपैंm खानु मानव स्वभाव हो । आफू नकमाई अरुको खोसेर खानु विकृत हो । आफू कमाएर अरुलाई ख्वाउनु नै असल संस्कृति हो । सभ्यता हो । यसैले भनिन्छ– ‘मन कर्मी हो, बुद्धि ज्ञानी हो, आत्मा प्रेमी हो र प्रेम मुक्ति हो ।’ 
जिन्दगीको यो रजतपटमा हामी कोर्रा र खोर्सानीलाई पालैपालो आप्mनो रोजाईको विषय बनाउन बाध्य छौं । कोर्राको निलडामले पोल्न थालेपछि खुर्सानी विसेक लाग्छ भने खुर्सानीले राल सिंगान भएपछि कोर्रा नै प्यारो लाग्छ । प्रकृतिको नियम नै संसारको अकाट्य संविधान हो । तपाईं एकपल्ट घोत्लिनुस त मौरीलाई मह संग्रह गर्न कसले सिकायो ? लामुखुटे र उडुसले टोकेर भाग्ने ज्ञान कहाँबाट पाए ? तिनीहरुको कुनै स्कुल कलेज छ ? हो हामी झनझन सतही भएका छौं । खाएर गर्ने वा गरेर खानेमा अल्मलिएका छौं । समग्रमा हामी त्यही विरोलोजस्तो भएका छौं, जसले दूध चोरेर खाएको कसैले देख्दैन, कुटाई खाएको सवैले देख्छ । जनआस्था साप्ताहिकबाट साभार 

Comment

Related News